Rozbudowa i aranżacja willi w Villefranche-sur-Mer

Tu żadna działka nie wymyka się granicy. Gmina w całości mieści się w terenie wpisanym „Wybrzeże od Nicei do Mentony”, ustanowionym zarządzeniem z 20 marca 1973 roku; grunt w Cap Roux jest ponadto objęty ochroną od 24 grudnia 1913 roku. Przełęcz, zbocza Corne d’Or, obrzeża Basse Corniche i stare centrum podlegają zatem temu samemu reżimowi podstawowemu. Nie ma w Villefranche dyskretnego miejsca, gdzie dałoby się postawić bryłę, oszczędzając sobie procedury. To niczego nie zamyka; to jedynie każe zacząć od sprawy, a nie od rysunku.

Ten reżim ma dokładną mechanikę. Wpis zobowiązuje, by nie podejmować robót innych niż utrzymanie budowli bez zawiadomienia administracji na cztery miesiące naprzód (kodeks środowiska, art. L341-1). Tę informację wstępną kieruje się do prefekta, który zasięga opinii państwowego architekta ochrony zabytków; gdy roboty podlegają zezwoleniu urbanistycznemu, wniosek o pozwolenie albo zgłoszenie zastępuje ją (art. R341-9). A wszelka rozbiórka podlega tu pozwoleniu na rozbiórkę (kodeks urbanistyczny, art. R*421-28). Zdjąć murek, usunąć przybudówkę, otworzyć szczyt — to nie są czynności wstępne: to akty rozpatrywane co do istoty.

Morze narzuca własną skalę. Pierwsze sto metrów od brzegu pozostaje zamknięte dla zabudowy poza częściami już zurbanizowanymi; dalej, w przestrzeniach bliskich brzegowi, urbanizacja może rosnąć jedynie w sposób ograniczony i uzasadniony. Jedna z tych reguł kreśli linię, druga waży miarę — i to ta druga najczęściej rozstrzyga o losie rozbudowy, ponieważ dotyczy bryły dodanej, a nie samego jej położenia. Ustalamy więc obwiednię przed rysowaniem: wysokość, obrys, odsunięcie, proporcję dobudowy do tkanki, która ją przyjmuje. Rysunek, który wychodzi od obwiedni, jest rozpatrywany; rysunek, który ją pomija, robi się od nowa.

Dochodzą do tego dwie warstwy miejscowe. Centrum jest objęte na znacznej części reżimem ochrony otoczenia zabytków, który dotyczy wyglądu zewnętrznego — a więc tego, co dobudowa daje zobaczyć. Dwa porty gminy, Darse i Santé, figurują ponadto wśród obiektów portowych objętych ochroną dziedzictwa w metropolii nicejskiej. Na zboczach resztę pracy wykonuje widoczność od strony morza: bryła, która nie przeszkadza żadnemu sąsiadowi na własnym poziomie, może być widziana z całej redy. Rozstrzyga punkt widzenia z drugiego brzegu, a nie z ogrodu.

Poza starym miastem gmina rozwija się na zboczach wzgórz górujących nad redą, w willach posadowionych kolejnymi tarasami. Rozbudowę rysuje się tu w przekroju, zanim narysuje się ją w rzucie: szuka się poziomu, wysunięcia, tarasu krytego, rzadko nowego obrysu na gruncie. Reda obraca zresztą zabudowę wprost na południe, na szerokie rozwarcie morskie — silny odblask, długie nasłonecznienie, ciągłe obciążenie solne na elewacjach ku niej zwróconych. Pergolę wymiaruje się tu na godzinę najcięższą, a nie najłagodniejszą; basen stawia się tam, gdzie parowanie i wiatr zostawiają go w spokoju; przeszklenie osłania się, zanim się je powiększy.

Dobudowa nigdy nie stoi sama. To, co zbocze i istniejące mury zgodzą się przejąć, należy do stanu surowego; doprowadzenie rezydencji do poziomu tego, co się do niej dołącza, należy do renowacji klasy premium; zestrojenie materiałów między dawnym a nowym należy do wykończeń i rozwiązań na miarę. Zostaje pytanie, które rozstrzyga tu naprawdę i którego żadne z trzech nie rozwiązuje samo: co całość da odczytać z drugiego brzegu redy. Nasze rzemiosła w Villefranche-sur-Mer układają się wokół niego.